Szkoła Życzliwej Wyobraźni | Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
O PROJEKCIE
„Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” to ogólnopolski projekt edukacyjny Stowarzyszenia Pracownia Filmowa „Cotopaxi”, skierowany do młodzieży szkół ponadpodstawowych oraz osób pracujących z młodymi ludźmi. Jego celem jest budowanie empatii, otwartości i szacunku wobec różnorodności oraz przełamywanie stereotypów związanych z niepełnosprawnością intelektualną, doświadczeniem choroby psychicznej i neuroatypowością. Projekt łączy innowacyjne materiały audiowizualne, scenariusze zajęć z facylitowaną rozmową, dając pedagogom konkretne narzędzia do pracy wychowawczej i edukacyjnej.
Projekt został zainicjowany w 2023 roku pod nazwą „Planeta niepełnosprawność – jak zwiedzać ją bez lęku”. Punktem wyjścia było jakościowe badanie przeprowadzone wśród młodzieży warszawskich szkół średnich z dzielnicy Bielany, dotyczące postrzegania dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz dorosłych osób z doświadczeniem choroby psychicznej.
Zebrane odpowiedzi ujawniły silne i często sprzeczne emocje. Obok współczucia, potrzeby wsparcia, podziwu czy litości pojawiał się lęk, niepewność oraz stereotypowe wyobrażenia. Część młodych osób mówiła o obawach związanych z niezrozumieniem intencji, własnym bezpieczeństwem czy społecznym „wstydem”. Skala tych odpowiedzi pokazała, jak duża przepaść nadal istnieje w społecznym postrzeganiu osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób z doświadczeniem choroby psychicznej.
Te wyniki stały się impulsem do stworzenia innowacyjnych materiałów edukacyjnych, które nie tylko przekazują wiedzę, ale przede wszystkim uruchamiają rozmowę i refleksję.
W ramach projektu z 2023 roku powstały m.in. filmy typu trigger video (zgodnie z metodologią K. Haw i M. Hadfield) oraz plansze fotograficzne, opracowane we współpracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną oraz osobami z doświadczeniem choroby psychicznej.
Trigger video to krótkie formy filmowe zaprojektowane tak, aby wywoływać emocje i stać się punktem wyjścia do facylitowanej dyskusji. W projekcie wykorzystano wówczas scenki odgrywane przez młode zawodowe aktorki, które wcielały się w postawy i emocje wcześniej zidentyfikowane w badaniu z młodzieżą – od zainteresowania, przez współczucie, aż po lęk, rozdrażnienie i niepewność. Materiały filmowe i wizualne zostały włączone w scenariusze lekcji, które pozwalały wspierać rozmowę o różnorodności oraz rozwój kompetencji społecznych i emocjonalnych.
W pierwszej odsłonie projektu przeprowadzono zajęcia dla 500 uczennic i uczniów warszawskich szkół ponadpodstawowych. Projekt spotkał się z bardzo dużym zainteresowaniem szkół i kadry pedagogicznej – znacznie większym, niż pozwalały na to możliwości organizacyjne.
Ewaluacja wykazała, że aż 70% uczestniczek i uczestników zadeklarowało zmianę swojego postrzegania osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób z doświadczeniem choroby psychicznej. Skuteczność tej metody pracy stała się fundamentem do rozszerzenia projektu na skalę ogólnopolską.
Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
Obecna odsłona projektu: „Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości”
Podczas ostatniej edycji projektu – „Planety niepełnosprawność – lekcje życzliwości” (2025 r.) zrealizowano 160 godzin lekcyjnych w 80 klasach szkół ponadpodstawowych w całej Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem mniejszych miejscowości i ośrodków poza dużymi miastami.
Projekt objął:
- interaktywne lekcje i warsztaty dla młodzieży,
- filmy edukacyjne i materiały wizualne,
- gotowe scenariusze zajęć do wykorzystania podczas lekcji,
- przestrzeń do rozmowy o zdrowiu psychicznym, relacjach i społecznych wyobrażeniach.
Równolegle przewidziano działania wspierające rodziców i opiekunów osób z domów opieki, w tym grupy wsparcia, sprzyjające wymianie doświadczeń i budowaniu poczucia wspólnoty.
Dlaczego takie lekcje są potrzebne
Współczesna szkoła to nie tylko miejsce przekazywania wiedzy, ale także przestrzeń kształtowania postaw i kompetencji społecznych. Umiejętność rozmowy, uważnego słuchania, współpracy oraz rozumienia różnorodności staje się kluczowa zarówno w życiu społecznym, jak i zawodowym młodych ludzi, co podkreślają m.in. raporty dotyczące przyszłości edukacji i rynku pracy.
Jednocześnie tematy związane z niepełnosprawnością intelektualną, doświadczeniem choroby psychicznej czy neuroatypowością wciąż budzą lęk, niepewność i wiele stereotypowych wyobrażeń. Brak bezpiecznej przestrzeni do rozmowy sprawia, że te emocje pozostają nieprzepracowane, a młodzi ludzie rzadko mają okazję skonfrontować swoje wyobrażenia z realnym doświadczeniem.
Projekt „Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” odpowiada na tę potrzebę, oferując dobrze zaprojektowane materiały i scenariusze zajęć, które pomagają prowadzić mądre, empatyczne rozmowy. Poprzez kontakt z historiami, obrazami i emocjami projekt wspiera budowanie bardziej otwartych, życzliwych postaw wobec różnorodności.
***
Projekt „Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” został współfinansowany przez Ministra Edukacji Narodowej w ramach programu „Młodzi Obywatele”.