Szkoła Życzliwej Wyobraźni | Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
O PROJEKCIE
„Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” to ogólnopolski projekt edukacyjny Stowarzyszenia Pracownia Filmowa „Cotopaxi”, skierowany do młodzieży szkół ponadpodstawowych oraz osób pracujących z młodymi ludźmi. Jego celem jest budowanie empatii, otwartości i szacunku wobec różnorodności oraz przełamywanie stereotypów związanych z niepełnosprawnością intelektualną, doświadczeniem choroby psychicznej i neuroatypowością. Projekt łączy innowacyjne materiały audiowizualne, scenariusze zajęć z facylitowaną rozmową, dając pedagogom konkretne narzędzia do pracy wychowawczej i edukacyjnej.
Projekt został zainicjowany w 2023 roku pod nazwą „Planeta niepełnosprawność – jak zwiedzać ją bez lęku”. Punktem wyjścia było jakościowe badanie przeprowadzone wśród młodzieży warszawskich szkół średnich z dzielnicy Bielany, dotyczące postrzegania dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz dorosłych osób z doświadczeniem choroby psychicznej.
Zebrane odpowiedzi ujawniły silne i często sprzeczne emocje. Obok współczucia, potrzeby wsparcia, podziwu czy litości pojawiał się lęk, niepewność oraz stereotypowe wyobrażenia. Część młodych osób mówiła o obawach związanych z niezrozumieniem intencji, własnym bezpieczeństwem czy społecznym „wstydem”. Skala tych odpowiedzi pokazała, jak duża przepaść nadal istnieje w społecznym postrzeganiu osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób z doświadczeniem choroby psychicznej.
Te wyniki stały się impulsem do stworzenia innowacyjnych materiałów edukacyjnych, które nie tylko przekazują wiedzę, ale przede wszystkim uruchamiają rozmowę i refleksję.
W ramach projektu z 2023 roku powstały m.in. filmy typu trigger video (zgodnie z metodologią K. Haw i M. Hadfield) oraz plansze fotograficzne, opracowane we współpracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną oraz osobami z doświadczeniem choroby psychicznej.
Trigger video to krótkie formy filmowe zaprojektowane tak, aby wywoływać emocje i stać się punktem wyjścia do facylitowanej dyskusji. Młode zawodowe aktorki odgrywały emocje i postawy wcześniej zidentyfikowane w badaniu z młodzieżą – od zainteresowania, przez współczucie, aż po lęk, rozdrażnienie i niepewność – konfrontując je z osobami z niepełnosprawnością intelektualną.
Materiały filmowe i wizualne zostały włączone w scenariusze lekcji, które pozwalały wspierać rozmowę o różnorodności oraz rozwój kompetencji społecznych i emocjonalnych.
Podczas ostatniej edycji projektu – „Planety niepełnosprawność – lekcje życzliwości” (2025 r.) zrealizowano 160 godzin lekcyjnych w 80 klasach szkół ponadpodstawowych w całej Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem mniejszych miejscowości i ośrodków poza dużymi miastami.
Projekt objął:
- interaktywne lekcje i warsztaty dla młodzieży,
- filmy edukacyjne i materiały wizualne,
- gotowe scenariusze zajęć do wykorzystania podczas lekcji,
- przestrzeń do rozmowy o zdrowiu psychicznym, relacjach i społecznych wyobrażeniach.
Planeta Niepełnosprawność – lekcje życzliwości
Badanie skuteczności programu
Skuteczność tych działań opieramy na twardych danych. Warsztaty (w których łącznie wzięło udział już około 2000 uczniów) zostały poddane niezależnej zewnętrznej ewaluacji, którą opracował prof. Bartłomiej Walczak (Uniwersytet Warszawski). Badanie wykazało u uczniów istotne zmiany postaw oraz wyraźny rozwój wiedzy na temat osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób doświadczających zaburzeń psychicznych. Jak zaznacza sam badacz, tak duże i mierzalne efekty po stosunkowo krótkiej interwencji edukacyjnej są zjawiskiem wyjątkowym i stanowią o ogromnej sile tego programu.
Co niezwykle istotne, ewaluacja dowiodła, że oddziaływanie zajęć ma charakter w pełni egalitarny. Oznacza to, że zaobserwowane, pozytywne zmiany nie zależą od indywidualnych cech młodzieży, takich jak płeć czy kapitał kulturowy wyniesiony z domu.
Nasz program spotyka się również z doskonałym odbiorem samej młodzieży – aż 95% uczestników wystawiło warsztatom pozytywną ocenę. Z kolei autorski film edukacyjny, będący osią zajęć, doceniło ponad 92% badanych uczniów.
Dlaczego takie lekcje są potrzebne
Współczesna szkoła to nie tylko miejsce przekazywania wiedzy, ale także przestrzeń kształtowania postaw i kompetencji społecznych. Umiejętność rozmowy, uważnego słuchania, współpracy oraz rozumienia różnorodności staje się kluczowa zarówno w życiu społecznym, jak i zawodowym młodych ludzi, co podkreślają m.in. raporty dotyczące przyszłości edukacji i rynku pracy.
Jednocześnie tematy związane z niepełnosprawnością intelektualną, doświadczeniem choroby psychicznej czy neuroatypowością wciąż budzą lęk, niepewność i wiele stereotypowych wyobrażeń. Brak bezpiecznej przestrzeni do rozmowy sprawia, że te emocje pozostają nieprzepracowane, a młodzi ludzie rzadko mają okazję skonfrontować swoje wyobrażenia z realnym doświadczeniem.
Projekt „Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” odpowiada na tę potrzebę, oferując dobrze zaprojektowane materiały i scenariusze zajęć, które pomagają prowadzić mądre, empatyczne rozmowy. Poprzez kontakt z historiami, obrazami i emocjami projekt wspiera budowanie bardziej otwartych, życzliwych postaw wobec różnorodności.
***
Projekt „Planeta niepełnosprawność – lekcje życzliwości” został współfinansowany przez Ministra Edukacji Narodowej w ramach programu „Młodzi Obywatele”.
